Nezihe Muhiddin: Kadın Hakları ve Eğitimi Üzerine Düşünceleri
Özet Görüntüleme: 42
/ 
PDF İndirme: 52
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18099734Anahtar Kelimeler:
Nezihe Muhiddin, Kadınlar Halk Fırkası, Türk Kadınlar Birliği, kadın eğitimiÖzet
Toplumsal kalkınmanın temel unsurlarından biri olarak görülen kadın hakları ve eğitimi Cumhuriyet’in ilk yıllarında modernleşme ve eşitlik kavramlarının yansıması olarak gündemin bir parçası haline gelmiştir. Bu süreçte kadın ve eğitim konusu dönemin dergilerine de yansımıştır. Kadın ve eğitim konusuna yer veren dergiler, toplumun modernleşme sürecine katkıda bulunurken kadınların rolüne dair farkındalık yaratması ve düşünsel dönüşümü desteklemesi açısından önem arz etmektedir. Bu bağlamda ilk sayısı 16 Temmuz 1925’te yayımlanan Türk Kadın Yolu Dergisi, cinsiyetçi ideoloji ve uygulamalara karşı bir duruş sergileyerek kadınlara yönelik reformların şekillenmesinde etkili olurken dönemin toplumsal dönüşümünü de yansıtan fikir ve mücadele platformu görevini de üstlenmiştir. Türk Kadınlar Birliği’nin kurucusu aynı zamanda Türk Kadın Yolu dergisinin başyazarı ve sahibi olan Nezihe Muhiddin ise kadınların siyasal ve toplumsal alanlarda olduğu kadar eğitimde de eşit fırsatlara sahip olması düşüncesini savunmuş ve dergi aracılığıyla bu düşüncesini kamuoyuna taşıyarak dönemin eğitim politikalarının şekillenmesinde etkili olmuştur. Bu çalışmanın odağında yer alan Nezihe Muhiddin, fikirleri ve yayıncılık faaliyetleriyle tanınan ayrıca dönemin entelektüel tartışmaları içerisinde yer alan aktif bir kadın figürüdür. Muhiddin, Cumhuriyet’in kuruluş sürecinde henüz Cumhuriyet Halk Fırkası kurulmadan önce siyasal bir örgütlenme girişimi olarak Kadınlar Halk Fırkasını kurmak istemiştir. Böylelikle Muhiddin, hem 1923’te gerçekleştirdiği Kadınlar Halk Fırkası girişimiyle hem de 1924’te kurulan Türk Kadınlar Birliği etrafında şekillenen kadın hareketinin lider isimlerinden biri olarak ön plana çıkmıştır. Çalışmada, Nezihe Muhiddin özelinde kadınların siyasal haklar noktasında verdikleri mücadeleye ışık tutmak hedeflenirken Nezihe Muhiddin’in kurucusu olduğu Türk Kadınlar Birliği’nin amacı, faaliyetleri ve kapatılma nedenleri irdelenerek Nezihe Muhiddin’in kadın hakları ve eğitimine yönelik düşünceleri incelenecektir.
Referanslar
Akdağ, Ç. T. (2015). Kadın dergilerinde (1869-1927) kadın modernleşmesi (Yayımlanmamış doktora tezi). Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Akşam. (1945, 10 Haziran). Milletvekili seçimi: Dün de namzetlik için müracaatlar oldu. s. 1. Erişim adresi: https://www.gastearsivi.com/gazete/aksam
Akşam. (1955, 18 Ocak). Dünkü meşhurlar: Eski bir romancı, Nezihe Muhiddin. s. 3. Erişim adresi: https://www.gastearsivi.com/gazete/aksam
Akşin S. S. (2010). Osmanlı'da eğitimin modernleşmesi (1839-1908). İstanbul: İletişim Yayınları.
Akyılmaz, G. (2000). Osmanlı diplomasi tarihi ve teşkilatı. Konya: Tablet Basım Yayın.
Akyüz, Y. (2011). Osmanlı döneminden Cumhuriyet’e geçilirken eğitim öğretim alanında yaşanan dönüşümler. Pegem Eğitim ve Öğretim Dergisi, 1(2), 9-22.
Alacı, B. (2016). Atatürk dönemi Cumhuriyet Halk Partisi kurultaylarında, nizamnamelerinde ve programlarında kadın algısı. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(3), 216-235.
Aydın, H.(2025).Erken cumhuriyet döneminde boşanma ve nafaka. Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi,7(15),903-918.
Aydın, H.(2025). Erken Cumhuriyet Türkiye’sinde ailenin yeniden inşası. İçtimaiyat (Aile Özel Sayısı),409-428.
Aykun, N. B. (2019). 1923-1935 dönemi kadınların siyasal hayata katılımının yansımaları (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Gaziosmanpaşa Üniversitesi SBE.
Balcı, M., & Tuzak, M. (2017). Cumhuriyet’in ilk yıllarında Nezihe Muhiddin özelinde Türk kadınlarının siyasi hakları için mücadelesi. Marmara Üniversitesi Kadın ve Toplumsal Cinsiyet Araştırmaları Dergisi, 1(1), 43-51.
Baykan, A., & Ötüş-Baskett, B. (1999). Nezihe Muhittin ve Türk kadını 1931. İstanbul: İletişim Yayınları.
Bozkır, G. (2000). Türk kadınının siyasi haklarını kazanması ve Türk Kadınlar Birliği. Toplumsal Tarih, 75(13), 21–26.
Caporal, B. (1982). Kemalizm ve Kemalizm sonrasında Türk kadını (E. Eyüboğlu, Çev.). Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Cumhuriyet. (1935, 30 Nisan). Kadın Birliği, kongrede fesih işi görüşülecek. s. 2. Erişim adresi: https://www.gastearsivi.com/gazete/cumhuriyet
Cumhuriyet. (1935, 6 Şubat). Müstakil ve kadın namzetler. s. 3. Erişim adresi: https://www.gastearsivi.com/gazete/cumhuriyet
Cumhuriyet Halk Fırkası Nizamnamesi. (1923). Cumhuriyet Halk Fırkası nizamnamesi. Erişim adresi: https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/bitstream/handle/11543/882/198104003_1923%20.pdf?sequence=1&isAllowed=y
Çaha, Ö. (2010). Sivil kadın: Türkiye’de kadın ve sivil toplum. Ankara: Savaş Yayınevi.
Çakır, S. (1997). Kadın tarihinden iki isim: Ulviye Mevlan - Nezihe Muhiddin. Toplumsal Tarih Dergisi, 46, 6-14.
Çakır, S. (2011). Osmanlı kadın hareketi. İstanbul: Metis Yayınları.
Çevik, Ç. A. (2023). Cumhuriyetin ilk yıllarında kadın ve eğitim anlayışı: Kadın Dergisinde Eğitim, Eğitim Dersinde Kadın. Folklor Akademi Dergisi, 6(2), 824-839.
Çiçek, E. A. (2024). Tanzimat’tan Cumhuriyet’e kadın eğitimi (1839-1923). Danışname Beşerî ve Sosyal Bilimler Dergisi, 9(Mart), 105-123.
Değerli, S. E. (2019). Türk Kadın Yolu Dergisinde Türk kadını ve kadın hareketi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Kütahya Dumlupınar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Derviş, S. (1938, 7 Temmuz). Kadının kocasına ihaneti mukadder midir? Kadın muharrirler gazeteci bir avukat tarafından ortaya atılan bu garip iddiaya cevap veriyorlar. Son Posta, 7. Erişim adresi: https://www.gastearsivi.com/gazete/son_posta
Dişbudak, M. (2008). Türk Kadınlar Birliği (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Enstitüsü. http://www.turkkadinlarbirligi.org/view/userfile/tkb.pdf8fdd4ca37b.pdf
Doğramacı, E. (1997). Türkiye’de kadının dünü ve bugünü. Ankara: Türkiye İş Bankası Yayınları.
Edirne Millî Gazete. (1927, 3 Ağustos). Musahabe, Kadınlar Birliği. s. 1. Erişim adresi: http://www.osmanlicagazeteler.org/incele.php?id=2226
Ediz, Z. (1994). Cumhuriyet dönemi Türkiye’deki kadın örgütlenmeleri (Yayımlanmamış doktora tezi). İstanbul Üniversitesi, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü. Erişim adresi: http://nek.istanbul.edu.tr:4444/ekos/TEZ/24692.pdf
Erdem, A. R. (2022). Kurtuluş Savaşı ve Atatürk döneminde eğitim. Eğiten Kitap Yayıncılık (Bölüm 6, ss. 113-138). Ankara: Eğiten Kitap Yayıncılık.
F. H. (1936, 15 Nisan). Her gün bir mesele: Kadın Birliği adında yeni bir operet. Bayan Nezihe’nin yeni opereti kadın meclislerinde dedikodu uyandırıyor. Akşam,7. Erişim adresi: https://www.gastearsivi.com/gazete/aksam
Gökçimen, S. (2008). Ülkemizde kadınların siyasal hayata katılım mücadelesi. Yasama Dergisi, 10, 5-59.
Gülen, H. (2015). Kemalist modernleşmede aile, ulus, kadın ve Kadın Yolu/Türk Kadın Yolu dergileri. MSGSÜ Sosyal Bilimler, 12, 152-164.
Güngördü, S. E. (2019). Nezihe Muhiddin ve mefkuresi. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 54(3), 1496-1510.
İMSET. (1936, 18 Aralık). Sakal tehlikesi İzmir’den sonra İstanbul kadınlarını da korkuttu. Son Posta, 11. Erişim adresi: https://www.gastearsivi.com/gazete/son_posta
Kaçar, A. (2020). Kadınlar Halk Fırkasından Türk Kadınlar Birliğine: Kadın Hareketi ve Basına Yansıması (1923-1935) (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. https://acikerisim.uludag.edu.tr/handle/11452/14636
Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı. (2009). 20. yıl özel yayını: Yeni harflerle Kadın Yolu/Türk Kadın Yolu (1925-1927) (N. Y. Ateş, Haz.).
Kaplan, L. (1988). Cemiyetlerde ve siyasi teşkilatlarda Türk kadını (1908-1960). Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi.
Kartal, C. (2008). II. Meşrutiyet'in Cumhuriyet'e mirası: "Makbul kadınlar". İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 38, 215-238. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/5331
Kurnaz, Ş. (1996). II. Meşrutiyet döneminde Türk kadını. Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
Kurt, Y. (2010). Osmanlı ve Cumhuriyet modernleşmesinde kadın: Karşılaştırmalı bir analiz (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Kafkas Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. Erişim adresi:https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=Brq3IhJdhRWHnnuLatP15A&no=_StpV4lHPaF9-TnwB5lVWg
Muhiddin, N. (1925, 16 Temmuz). Analık vazifesi. Kadın Yolu, 1, 7–8.
Muhiddin, N. (1925, 16 Temmuz). Kadın Yolu’nun şiarı. Kadın Yolu, 1, 2.
Muhiddin, N. (1939, 9 Ekim). Haberin edebi romanı: Taşkın Ruhlar I. Haber, 2. Erişim adresi: https://www.gastearsivi.com/gazete/haber
Naci, E. (1940, 15 Temmuz). 15 günden 15 güne: Türk edebiyatında kadın romancılar, Nezihe Muhiddin Tepedelenligil. Yarım Ay, 2. Erişim adresi: https://www.gastearsivi.com/gazete/yarim_ay/1940-07-15/2
Özkay, N. (2017). Nezihe Muhiddin ve Türk Kadın Yolu Dergisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı.
Özkiraz, A., & Arslanel, N. (2011). İkinci Meşrutiyet döneminde kadın olmak. Sosyal ve Beşerî Bilimler Dergisi, 3(1), 1-10.
Parla, T. (1991). Türkiye’de siyasal kültürün resmî kaynakları: Atatürk’ün Nutuk’u I. İstanbul: İletişim Yayınları.
Şahin, C. (2010). Türk parlamentosunda kadın milletvekilleri (1935-2007) (Yayımlanmamış doktora tezi). Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=xAP0tFt3ZHRn9hqG1T-4hQ&no=16SqifoytJmXYeeFVquU8w
Şahin, C., & Şahin, M. (2013). Osmanlı son dönemi ile Millî Mücadele yıllarında Türk kadınının sosyal, siyasi ve askeri faaliyetleri. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2(2), 53-72.
Tan. (1935, 1 Mayıs). Kadın Birliği de tarihe karışıyor. Tan. Erişim adresi: https://www.gastearsivi.com/gazete/tan/1935-05-01/6
Tan. (1937, 20 Mart). Bayan Nezihe Muhittin aleyhinde. Tan,4. Erişim adresi: https://www.gastearsivi.com/gazete/tan
Tanör, B. (2002). Osmanlı Türk anayasal gelişmeleri. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Tarakçı, M. (2008). Millî mücadele ve mücadeleci kadınlar. İstanbul: Başlık Yayın Grubu.
Taşkıran, T. (1973). Cumhuriyet’in 50. yılında Türk kadın hakları. Ankara: Başbakanlık Kültür Müsteşarlığı Cumhuriyet’in 50. Yılı Yayınları.
TBMM Zabıt Ceridesi, Devre 2, Cilt 22, 17 Şubat 1926, 57. İçtima. Erişim adresi: https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d02/c022/tbmm02022057.pdf
TBMM Zabıt Ceridesi. (1920, 26 Aralık). Devre 1, Cilt 7, 122. İçtima, s. 33-47. Erişim: https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d01/c007/tbmm01007122.pdf
TBMM Zabıt Ceridesi. (1923, 3 Nisan). Devre 1, Cilt 28, 17. İçtima, s. 326-341. Erişim: https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d01/c028/tbmm01028017.pdf
TBMM Zabıt Ceridesi. (1924, 16 Mart). Devre II, Cilt 7-1, 13. İçtima, s. 540-542. Erişim: https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d02/c007/tbmm02007013.pdf
Tekeli, Ş. (1977). Siyasal iktidar karşısında kadın. Toplum ve Bilim, 3, 69-107.
Tekeli, Ş. (1993). 1980’ler Türkiye’sinde kadın bakış açısından kadınlar. İstanbul: İletişim Yayınları.
Toprak, Z. (1986). 1935 İstanbul Uluslararası Feminizm Kongresi ve barış. Düşün, 24, 24-29.
Toprak, Z. (1988). Halk Fırkasından önce kurulan parti: Kadınlar Halk Fırkası. Tarih ve Toplum Dergisi, 51, 30-31.
Toprak, Z. (1994). Türkiye'de siyaset ve kadın: Kadınlar Halk Fırkasından Arşıulusal Kadınlar Birliği Kongresi'ne (1923-1935). Kadın Araştırmaları Dergisi, 2. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/7122
Toprak, Z. (2015). Türkiye’de kadın özgürlüğü ve feminizm (1908-1935). İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı. (1925, 28 Haziran). Kadınlar Birliği Cemiyeti’nin kamuya yararlı dernek sayılması hakkında kararname (Cumhuriyet Arşivi, BCA, 30-18-1-1/14-42-6).
Unat-Abadan, N. (1982). Toplumsal değişme ve Türk kadını. N. Abadan-Unat (Ed.), Türk toplumunda kadın (s. 1-32). İstanbul: Türk Sosyal Bilimler Derneği Yayınları.
Yeni Sabah. (1940, 5 Ağustos). Maarif anketimiz: Liseler neden iyi randıman vermiyor, Nezihe Muhiddin anlatıyor. s. 1-3. Erişim adresi: https://www.gastearsivi.com/gazete/yeni_sabah
Zihnioğlu, Y. (1999). Bir Osmanlı kadın hakları savunucusu, Nezihe Muhiddin (An Ottoman-Turkish women’s rights defender). Tarih ve Toplum, 32(183), 132-139.
Zihnioğlu, Y. (2003). Kadınsız inkılap: Nezihe Muhiddin, Kadınlar Halk Fırkası, Kadın Birliği. İstanbul: Metis Yayınları.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 International Journal of Progressive Studies in Education (ijopse)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
